آسم ورزشی . از آقای عبدالله پاکنهاد

آسم ، انسداد متغیر وبرگشت پذیر راههاى تنفسى است که باالتهاب وافزایش واکنش سلولهاى این مسیرها به محرکها همراه می باشد.

یکى از چهره هاى بالینى این بیمارى، آسم ایجاد شده به دنبال فعالیت بدنى و ورزش مىباشد که از آن با عنوان "آسم ورزشى" یاد می شود.

مطالعات دهه هفتاد میلادى نشان دهنده فعالیت کمتر کودکان آسمى در مقایسه با کودکان سالم بوده درحالی که درحال حاضر فعالیت این کودکان مشابه و یا حتى بیشتر از کودکان سالم می باشد.(برای خواندن متن کامل به ادامه مطلب بروید)

آسم ، انسداد متغیر وبرگشت پذیر راههاى تنفسى است که باالتهاب وافزایش واکنش سلولهاى این مسیرها به محرکها همراه می باشد.

یکى از چهره هاى بالینى این بیمارى، آسم ایجاد شده به دنبال فعالیت بدنى و ورزش مىباشد که از آن با عنوان "آسم ورزشى" یاد می شود.

مطالعات دهه هفتاد میلادى نشان دهنده فعالیت کمتر کودکان آسمى در مقایسه با کودکان سالم بوده درحالی که درحال حاضر فعالیت این کودکان مشابه و یا حتى بیشتر از کودکان سالم می باشد.

این موفقیت علاوه براصلاح درمان موثر آسم ، ارائه مشاوره صحیح درخصوص نوع فعالیت مناسب با بیمارى است.

بسیارى از کودکان وبیماران مبتلابه آسم بدنبال فعالیت بدنى جزئى، دچار حمله آسم شده واز ادامه فعالیت باز می مانند.

بسیارى از کودکان مبتلا به آسم بدلیل بروز علائم درحین بازى و ورزش توسط والدین و یا مربیان آموزشى از ورزش منع مى شوند، درحالی که ابتلا به بیمارى، هیچگونه مانعى براى شرکت بیمار درفعالیتهاى ورزش نمی باشد و بسیارى از ورزشکاران حرفه اى، مبتلا به آسم یا آسم ورزشى بوده اند.

از آنجا که یکى از اهداف درمان بیماران آسماتیک ، بازگرداندن آنان به زندگى طبیعى است واز شاخص هاى مهم موفقیت در درمان بیمار مبتلا به آسم حفظ روحیه بیمار و حضور موفق وى در عرصه زندگى طبیعى مى باشد، لذا منع کودک از ورزش و فعالیت بدنى نه تنها تاثیر مثبتى درکنترل وپیشگیرى از بروز بیمارى ندارد، بلکه به دلیل استرس وارد شده بر بیمار مى تواند باعث تشدید و عدم موفقیت درکنترل بیمارى شود.

ازطرف دیگر درصد قابل توجهى از ورزشکاران بدون داشتن هیچگونه سابقه اى از بیمارى آسم ، درحین فعالیت ورزشى دچار علائم تنفسى شبیه به بیماران آسمى می شوند.

آسم چیست؟

همانطور كه ميدانيد، آسم از بيماريهاي شايع ريوي بشمار ميرود. مجاري هوايي افراد مبتلا به آسم، نسبت به عوامل آلرژيزا و محرك، حساسيت بيش از حدي از خود نشان ميدهند به طوري كه در تماس با عوامل مذكور پوشش داخلي مجاري هوايي متورم و عضلات اطراف اين مجاري منقبض و در نتيجه مجاري هوايي باريك میشوند. همچنين در اثر التهاب پوشش داخلي مجاري هوايي، موكوس بيشتري توليد ميشود و تجمع موكوس نيز باعث انسداد مجاري هوايي ميگردد. در نتيجهی وقايع فوق، «حمله آسم» رخ ميدهد.

چه عواملي ميتوانند باعث ايجاد حمله آسم شوند؟

در واقع موارد بسياري ميتوانند آغازگر حمله آسم باشند كه آلودگی هوا، گرده گياهان، گرد و غبار، كپك، دود سيگار، تغيير دما، برخي غذاها، عفونت سينوسها، ويروسها، عطر، دئودورانتها، آسپيرين ولروفن، احساسات عاطفي شديد، سوزش پشت جناغ و بالاخره ورزش از آن جملهاند.

• · آسم ناشی از ورزش چيست؟

تقریباً تمام بیماران مبتلا به آسم، حداقل در هنگام ورزش شدید در هوای سرد و خشک، دچار علایم تنفسی میشوند. آسم ناشی از ورزش، وضعیتی است که در آن فعالیت بدني شدید باعث تنگ شدن حاد راههای هوایی در افرادی میگردد که راههای هوایی آنها واکنشپذیری بالایي دارند.

آسم ناشی از ورزش بیشتر در کودکان و جوانان (به خاطر بالا بودن سطح فعالیت بدني آنها) دیده میشود. بیماران مبتلا به آسم ناشی از ورزش معمولاً میتوانند فعالیتهای شدید را به انجام برسانند ولی سطح کاری که حاصل میشود، غالباً کمتر از حد طبيعي و هزينه تنفسي آن بيشتر است. با وجود اتساع نايژهها در حين ورزش، افزايش بيش از حد سرعت تنفس و تنگي نفس ممكن است عملكرد را مختل كند. فعاليتهاي شديدي كه كمتر از 2 دقیقه به طول بیانجامند، کمتر از فعالیتهای طولانیتر مشکل سازند. انسداد راههای هوایی کمی پس از توقف ورزش شروع میشود و در عرض 5 تا 10 دقیقه به حداکثر خود میرسد و سپس خودبهخود بهبود مییابد. بسته به میزان تنگ شدن نايژهها، معمولاً بهبودی کامل در عرض 30 تا 60 دقیقه رخ میدهد.

• · عوامل تشديدكننده

شدت آسم ناشی از ورزش، هم به نوع ورزش و هم به محیط بستگی دارد: هر چه ورزش شدیدتر باشد، حمله آسم شدیدتر است؛ اگر هوای دمی سرد یا خشک باشد، انسداد بیشتر است. انواع مشابه ورزش بسته به فصل و مکان (فضای باز یا سرپوشیده) عواقب متفاوتی به بار میآورند. اگر راههای هوایی فردی تحریکپذیر باشند، تقریباً هر نوع ورزشی باعث تنگی برونشها میشود. در غیر این صورت دمای هوا و شدت ورزش از اهمیت بیشتری برخوردار خواهد بود. برای مثال ممکن است فردی در انجام ورزشهای زمستانی مانند اسکی یا هاکی روی یخ مشکل داشته باشد ولی از عهده دویدن در سالن یا اسکیت، در بهار یا تابستان به راحتی برآید. همینطور ممکن است فردی تنها با سختتر شدن تمرینات یا ابتلا به عفونت ویروسی راههای تنفسی فوقانی دچار مشکل گردد.

• · علايم

علایم آسم ناشی از ورزش مشابه آسم ناشی از سایر محرکها است و شامل خسخس، تنگی نفس، سرفه و احساس سنگینی قفسه سینه میشود. اما ورزش باعث انسداد شدید یا طولانی راههای هوایی و نیاز به بستری شدن در بیمارستان نمیگردد.

• · با آسم ناشی از ورزش چه كنيم؟

هدف اصلی درمان پیشگیری است. در اين زمينه توجه به نكات زير لازم است:

- با یک دوره گرم کردن کوتاه (6 تا 10 دقيقه) میتوانيد عواقب انسدادی فعالیت شدید را کاهش دهيد. معمولاً بیش از 40 دقیقه گرم کردن لازم نیست.

- مشخص شده است که هپارین استنشاقی نیز میتواند از آسم ناشی از ورزش پیشگیری کند. برای کنترل مؤثرتر میتوانيد از داروهایی چون سالمترول، کرومولین و ندوکرومیل به صورت استنشاقی و 10 تا 15 دقیقه قبل از ورزش استفاده کنيد.

- مايعات فراوان بنوشيد.

- در هواي سرد از ماسك يا شال استفاده كنيد.

- اگر در حين ورزش علايم آسم ايجاد شد، ورزش را متوقف كنيد.

- سرد كردن را در پايان ورزش فراموش نكنيد.

- اطمينان حاصل كنيد كه روش صحيح استفاده از داروهاي استنشافي را فرا گرفتهايد.

آيا افراد مبتلا به آسم بايد از ورزش و تربيت بدني پرهيز کنند ؟

با درمان صحيح، افراد مبتلا به آسم ناشي از ورزش ميتوانند در هر ورزشي شركت كنند هرچند براي اين افراد برخي از ورزشها مناسبتر است. ورزشهايي كه در آنها دورههاي فعاليت به صورت متناوب صورت ميپذيرد (مثل شنا، ژيمناستيك، بيسبال، كشتي، گلف، پيادهروي، دوچرخهسواري تفريحي، دو و ميداني به صورت كوتاهمدت و اسكي در سراشيبي) كمتر باعث ايجاد علايم آسم ميگردند. در ميان ورزشكارن مبتلا به آسم ناشي از ورزش كساني بودهاند كه موفقيتهاي قابل توجهي به دست آوردهاند: كورت گروت (شناگر و صاحب مدال المپيك)، جكي جوينر-كرسي (صاحب مدال المپيك در دو و ميداني)، گرگ لوگانيس (صاحب مدال المپيك در شيرجه) و حكيم اولاجوون (بسكتباليست NBA). حتي بنا بر اعلام آكادمي آلرژي، آسم و ايمونولوژي آمريكا از هر 6 ورزشكار المپيكي يك نفر به آسم ناشي از ورزش مبتلا است.

جالب است بدانيد كه شنا حتي آثار مثبت بسياري براي مبتلايان به آسم دارد. محيط گرم و مرطوب، انقباض عضلات بالاي بدن و وضعيت افقي بدن در حين شنا همگي ميتوانند به حركت موكوس از قاعده ريه به بالا كمك كنند. از طرفي در تمام طول سال امكان استفاده از استخر وجود دارد.

از ياد نبريد كه در بسياري از موارد، مشكلات از آنچه فكر ميكنيم، آسانتر حل ميشوند! فقط بايد راه مواجه درست با آنها را بدانيم.

منبع : مرکز تحقیقات بیماریهای ریوی و سل

گردآوری: عبدا... پاکنهاد